EEN MEDAILLE HEEFT ALTIJD TWEE KANTEN, TOCH?
- Riet Lenaerts
- 3 dagen geleden
- 4 minuten om te lezen
Dit merkte ik vorige week na het schrijven over de ontgoocheling die we kunnen ervaren
wanneer we ons slachtoffer-deel in ons voelen oplichten, als onze verwachtingen niet worden ingevuld. Maar misschien kunnen we wel ‘from Zero to Hero’ evolueren, zolang we maar niet weglopen van onze kwetsbare thema’s, maar ze bij onszelf houden en ze niet meteen op de schouders van de ander laden. En kijk, vandaag word ik geconfronteerd met die andere kant van de medaille, want als JIJ en IK niet zijn ingegaan op de verwachting van de ander, iemand waar we om geven, kunnen we ons best ‘schuldig’ voelen; met andere woorden, niet OK. En zo belanden we naadloos in het keerzijde-stukje kwetsbaarheid van onze medaille: ‘Ik ben een goed mens, ik ben empatisch en wil niemand kwetsen waarvoor ik respect heb of die me nauw aan het hart ligt… en toch, toch kan ik niet altijd de kleine letters van iemands verwachting lezen, toch vergeet ik soms door de ratrace waarin ik leef om te antwoorden en dan komt er een punt dat het me te laat lijkt om nog iets te sturen of te bellen en dan verandert mijn empathie in stilzwijgen, gegeneerd zijn, me schamen of me schuldig voelen.
We weten ondertussen dat schuld, niet alleen kan aanzetten tot herstel, maar ook tot individuele groei. Natuurlijk is het soms ook best ‘ok’ wanneer je je een beetje schuldig voelt. Ik zou zelfs durven zeggen dat ‘schuldgevoel’ -meestal- passend is, wanneer je daadwerkelijk iets hebt gedaan of nagelaten wat in strijd is met je eigen waarden of waardoor iemand anders onnodig is gekwetst. In dat geval kan schuldgevoel een nuttige functie hebben: het helpt je je verantwoordelijkheid op te nemen, je spijt uit te druken vanuit je hart, excuses aan te bieden, schade te herstellen en ervan te leren. Als je er op die manier mee omgaat is het zelfs een gezond proces. Er hoeven dan geen
slachtoffer-gevoelens te blijven hangen. Het kan een WIN-WIN zijn voor beide partijen.
Daarentegen hoef je je, naar mijn gevoel helemaal niet schuldig te voelen als je verantwoordelijkheden op je neemt die eigenlijk bij iemand anders horen, je ‘nee’ zegt
om voor jezelf te zorgen, je een fout maakt die menselijk en onvermijdelijk was... of…
niet onbelangrijk, als je bent opgegroeid met de boodschap dat je altijd voor anderen
moet zorgen, waardoor je je snel schuldig voelt, ook als je niets verkeerd hebt gedaan
En BAM! daar zijn we weer bij ‘EEN FLITS VAN INZICHT’, bij een kwetsbaar thema waar de geschiedenis, onze cultuur, onze opvoeding, onze maatschappij een mogelijk gezond groeiproces heeft omgebouwd tot een dogmatisch negatieve connotatie:
‘SCHULDGEVOEL en SCHAAMTE’ en als het even kan ook nog ‘BOETE’.
Alleen al de woorden een paar keer na mekaar luidop lezen, vermindert al je levensvreugde want, of je wil of niet, het voelt aan als: ‘Jij en ik -ZIJN- fout of verkeerd’, en dat kan best heftig aanvoelen.
Het duo: ‘schuldgevoel en schaamte’ is een nefaste aantasting van je -eigenwaarde-, zonder dat het iets positiefs met zich meebrengt.
Eigen-waarde, dat is het waar ik het vandaag met jou, lieve lezer, wil over hebben.
Want: ‘Wie tast WIE aan in het woord ‘eigen-waarde’?
Ik voel mezelf nu wat ongemakkelijk op mijn stoel wiebelen, terwijl ik dit typ en ik krijg een beeld van jou lieve lezer, die nu ook zowat ongemakkelijk het antwoord voelt komen.
EN hier is het dan ook:
‘De enige die onze eigen waarde kan aantasten… zijn wijzelf.’
Ik herinner me nog de les die één van mijn leraren leerde van één van haar leraren. Zo gaat dat nu eenmaal met provocerende lessen van goede leraren. De vraag voor de groep was: ‘Wie van jullie kan lijden onder een schuldgevoel?’. De meeste handen gingen de hoogte in.
Haar antwoord was: ‘You don’t need to go there. It is YOUR choice!!
‘Schuldgevoel en schaamte’ samen, is altijd verbonden met pijn. Maar waarom?
Omdat het eigenlijk niets te maken heeft met de buitenwereld, maar wel met een strijd binnenin jezelf. ‘Schuldgevoel’ kan, onterecht, ontstaan zijn in dit leven, maar net zo goed (voor zij die geloven in reïncarnatie) in vroegere levens. Jij en ik, wij zijn allemaal al zowel daders als slachtoffers geweest. Het woord: ‘Schuld-gevoel’, raakt je en je voelt dan ook dat spanningsveld, dat wordt gevoed en dat je een, alles behalve, leuk gevoel bezorgt.
In plaats van mee te gaan in de zoveelste herhaling van het spanningsveld tussen mijn slachtofferschap en mijn daderschap, leer ik mezelf nu om naar mijn eigen schuldgevoel te kijken en te luisteren als naar een ‘klokkenluider’ die me iets wil laten begrijpen:
‘Telkens als ik ‘een schuldgevoel’ ervaar, verlaat ik mezelf. Ik spaar dan de ander niet en mezelf ook niet.’
Hoe kan dat de juiste weg zijn? ‘I don’t need to go there. It is MY choice!
In de stilte van mijn hart kan ik voelen dat ‘’gezond schuldgevoel’ misschien wel niet zozeer -een strijd- is tussen 'slachtoffer' en 'dader', maar een poging om beide ervaringen in één eerlijk zelfbeeld te integreren: erkennen wat mij is overkomen én verantwoordelijkheid nemen voor wat ik, binnen mijn mogelijkheden, heb gedaan of nog kan doen. Dat maakt schuldgevoel uiteindelijk niet alleen een morele emotie, maar ook een uitnodiging tot zelfbegrip en groei. De vragen die ik mezelf dan durf stellen, raken aan iets waar filosofie, psychologie en levensbeschouwing elkaar ontmoeten. Wat mij aanspreekt in de vragen die ik mezelf dan stel, is dat ze voorbijgaan aan de eenvoudige tegenstelling van 'goed' en 'fout'. Veel mensen ervaren zichzelf op verschillende momenten als zowel kwetsbaar als verantwoordelijk. Het vraagt moed om beide kanten onder ogen te zien zonder jezelf volledig vrij te pleiten of juist volledig te veroordelen.
Misschien is dit een mooie gedachte om mee af te sluiten: Schuld vraagt niet om zelfbestraffing, maar om eerlijkheid. En eerlijkheid betekent ook erkennen waar je geen keuze had, naast waar je wél een keuze hebt of had. Wanneer die twee in balans komen, kan schuldgevoel veranderen van een last die je draagt, in een kompas dat je helpt richting te geven aan hoe je verder wilt leven.
Donderdag 2 juli 2026
Lieve lezer, ik wens je veel wijsheid toe in het verder onderzoeken van deze vragen.
Het zijn geen vragen met snelle antwoorden, maar juist door er zorgvuldig over na te denken, de stilte in te gaan en ook te gaan voelen, kunnen ze veel inzicht geven in jezelf en in anderen.
Opmerkingen