Onze hersenen zijn pure verwachtingsmachines.
- Riet Lenaerts
- 4 minuten geleden
- 7 minuten om te lezen
Alles begon deze week met een vraag die met me aan de haal ging aan de hand van
'een verwachting' die ik had, die niet gerealiseerd werd. Het stelde me wat teleur. Het voelde meteen aan als een afwijzing en als onbegrip. Ik was teleurgesteld in iemand die
mijn verwachting niet had waargemaakt. Had één van mijn lievelings Stoïcijnen niet ooit gezegd: 'Doe niet aan een ander wat je niet wilt dat men aan jou doet.'?
Maar waar ga ik dan vanuit?
Dat die ander me zo goed kent dat hij/zij weet wat mijn verwachtingen zijn? En ken ik die ander dan zo goed om te weten welke verwachtingen hij of zij dan heeft? Is er een match tussen die verwachtingen? Waar zou die match dan moeten vandaan komen?
En hoe zou ik dan realistischere verwachtingen kunnen ontwikkelen?
Dat is een belangrijke vraag, omdat verwachtingen vaak veel invloed hebben op hoe we ons voelen. Wanneer anderen niet doen wat we hopen, verwachten of vanzelfsprekend vinden, kan dat, zoals ikzelf ervoer zelfs voelen als teleurstelling, afwijzing of onbegrip.
Realistischer omgaan met verwachtingen betekent toch niet dat je niets meer van anderen mag verwachten, of wel? Of gaat het over je verwachtingen beter afstemmen op de werkelijkheid? De werkelijke vraag die me achtervolgde was en is: 'Ga jij voldoende bewust en realistisch om met verwachtingen?' 'Dat denk ik wel', was mijn antwoord, net iets te snel misschien, want twijfel stak zijn kopje op. Waarom antwoordde ik eigenlijk 'JA'? Wat was er wat ik niet zag?
Eigenlijk is 'een verwachting' een voorstelling van wat we 'denken' dat waarschijnlijk in de toekomst zal gebeuren, terwijl het in de realiteit niet gebeurt. Feitelijk zijn onze hersenen dus pure verwachtingsmachines die we zomaar vertrouwen, want als we een deurklink naar beneden drukken, 'verwachten' we dat de deur opengaat. Als we de kraan opendraaien 'verwachten' we dat er water uitstroomt. Als we in een vliegtuig stappen, 'verwachten' we dat de aerodynamische wetten het toestel in de lucht zullen houden, we 'verwachten' dat de zon 's morgens opkomt en 's avonds weer ondergaat. Kortom van al deze verwachtingen zijn we ons geheel niet bewust. De regelmaat van het leven is in de hersenen vastgelegd. We hoeven er dus niet eens actief aan te denken. Maar als jouw en mijn brein ook verwachtingen voor de onregelmatige situaties van ons leven genereert, lijkt het mij toch de bedoeling dat we onze verwachtingen beter realistischer hadden voorgesteld om een frustratie te voorkomen. Wetenschappelijk ondezoek bevestigt dat verwachtingen het geluksgevoel op doorslaggevende wijze beïnvloeden. Onrealistische verwachtingen horen bij de effectiefste gelukkillers.
Wat als we met onze verwachtingen zouden omgaan als een triagist(e) op een huisartsenspoedpost. Zij zijn daar het eerste aanspreekpunt voor patiënten en zij begrijpen zeer snel welke ondersteuning nodig is, hoe snel deze moet plaatsvinden en wie het meest geschikt is om de patiënt of het verzoek te behandelen. Ik heb zo'n vermoeden dat ik ook beter mijn verwachtingen, net zoals een triagist(e), zou ordenen.
Wat als jij en ik steeds een onderscheid zouden maken tussen: 'IK MOET het hebben','IK WIL het hebben' en 'IK VERWACHT. De eerste zin drukt -noodzakelijkheid-' uit, de tweede een wens, een voorkeur of een doel- en de derde -een verwachting-.
In triage 1: 'Moet' ik absoluut méér verdienen, moet ik een andere job hebben, moet ik persé kinderen kunnen krijgen, moet ik een ander huis hebben.' Maar, neen, dat MOET je allemaal niet. Behalve ademen, eten, drinken en slapen moet je helemaal niets!
Er zijn maar weinig wensen die echt noodzakelijk zijn. Zeg dus liever: 'ik wil CEO worden',
'ik zou graag meer willen verdienen', het is mijn doel om kinderen te krijgen', enz... Als je wensen als levensnoodzakelijk beschouwt, maakt dat je tot een nors en onaangenaam medemens en het zet je meestal aan tot idiote handelingen. Hoe vroeger je dingen waarvan je denkt dat ze levensnoodzakelijk zijn, uit je repertoire schrapt, hoe beter.
Triage 2: Komen we nu bij de wensen. Een leven zonder wensen doelen en voorkeuren is, naar mijn gevoel, verspilling. Maar je moet er je niet op vastpinnen. Wees je ervan bewust dat je wensen soms niet in vervulling gaan. De Griekse filosofen hadden een briljante uitdrukking. Ze bestempelden dingen die we wensen als 'bij voorkeur indifferent', waarbij indifferent betekent, 'onbelangrijk'. En daar kan ik me wel in vinden: ik kan een wens hebben, maar als die niet uitkomt... dan is dat ook zo... ik ben er meestal niet van teleurgesteld als hij niet vervuld worden, maar... ik blijf misschien is stilte toch nog wel hopen. Het is uiteindelijk onbelangrijk voor mijn levensgeluk, het behoort eerder tot de zelfzorg.
Triage 3: Na de dingen die ogenschijnlijk levensnoodzakelijk zijn en de wensen, komen we tenslotte bij het derde punt van de triage: de verwachtingen. Veel van je ongelukkigste momenten zijn de schuld van onachtzaam gemanagede verwachtingen. Vooral verwachtingen die je hebt van anderen. Je kan niet verwachten dat anderen aan jouw verwachtingen gaan voldoen. Net zo min als je kan verwachten dat het weer zich aan jouw verwachtingen zal houden. Omdat we zo nonchalant met onze verwachtingen omgaan, staan we toe dat anderen of iets anders onze verwachtingen beïnvloeden. Reclame is niets anders dan verwachtingsengineering. Verkoop net zo. Als je bankier of verzekeraar bijvoorbeeld een financieel product verkoopt en je daar ingewikkelde prognoses op basis van eerste gegevens van toekomstige cashflows presenteert, is dat niets anders dan verwachtingsengineering. Niet alleen onze eigen verwachtingen zijn op zand gebouwd , we openen ook nog deuren en poorten, zodat anderen mee kunnen scheppen in de zandbak. Misschien moeten we dat niet toelaten?
Maar hoe moeten we dan realistische verwachtingen ontwikkelen, want is het niet zo dat onder een schijnbare -wens-, wel eens eens een -verwachting- kan schuilen?
ik geef een voorbeeld. Een wens is: 'Ik zou graag willen dat mijn vriend uit zichzelf contact opneemt.' Een verwachting is: 'Een goede vriend hoort uit zichzelf contact op te nemen.'
Wanneer een wens niet uitkomt, vind je dat een beetje jammer. Wanneer een verwachting niet uitkomt, voelt het vaak als een ontgoocheling, een persoonlijke krenking of onrecht.
We kunnen dus best starten met onszelf af te vragen: 'Is dit iets wat ik hoop, of iets waarvan ik vind dat het moet gebeuren?' of... Heeft deze persoon ooit laten zien dat hij of zij hier consequent toe in staat is? Maw., 'Kijk naar wie iemand werkelijk is.'
Mensen geven vaak liefde, aandacht en betrokkenheid op hun eigen manier. We raken soms gekwetst omdat we verwachten dat anderen zich gedragen zoals wij ons zouden gedragen. Misschien begint alles wel met preventief beter te observeren: Hoe is deze persoon meestal, wat kan ik redelijkerwijs van hem of haar verwachten op basis van eerdere ervaringen? Verwacht ik de persoon die er is, of de persoon die ik zou willen dat hij of zij was?
Misschien hebben we ook wel wat last van 'to much self importance':
Wanneer iemand bijvoorbeeld afwezig, onoplettend of afstandelijk is, vullen we vrij snel in:
'Ik ben blijkbaar niet belangrijk genoeg.' Maar zou het ook kunnen dat er vaak andere factoren meespelen: stress, vermoeidheid, eigen problemen, andere prioriteiten, vergeetachtigheid, een andere persoonlijkheid... Ok, dat betekent niet dat alles acceptabel is, maar wel dat niet alles een oordeel over jouw waarde is.
Bouwen we onze levensvreugde niet beter op meerdere pijlers?
Hoe meer ons geluk afhankelijk is van één persoon of van bevestiging van anderen, hoe kwetsbaarder we worden: Misschien moeten we eens reflecteren over:
'Waar haal ik plezier uit dat niet afhankelijk is van anderen?' of...'Welke activiteiten geven mij energie?' of..'Welke waarden wil ik leven, ongeacht of anderen daar iets van vinden of niet? Wanneer je levensvreugde uit meerdere bronnen komt, hebben afknappers minder macht, of niet?
Nog een constructieve hulp, kan zijn: 'Communiceer behoeften duidelijk'
Soms verwachten we dat anderen begrijpen wat we nodig hebben zonder dat we het uitspreken. In plaats van: 'Als ze om me geven, weten ze dat toch vanzelf.', zeg je dan misschien: 'Ik zou het fijn vinden als je af en toe uit jezelf contact opneemt.'
Dan geef je de ander een eerlijke kans.
Of... Accepteer dat sommige teleurstellingen nu eenmaal onvermijdelijk zijn.
Zelfs gezonde relaties bevatten momenten waarop mensen je niet begrijpen, vergeten of tekortschieten. Dat betekent niet dat de relatie mislukt is. Dat is nu eenmaal het leven:
'The good, the bad and the ugly.' Als je deze steeds terugkerende cyclus leert aanvaarden, wordt het makkelijker om voluit te genieten van 'the good' en jezelf te dragen, als het je niet meezit. Een helpende gedachte kan dan zijn:'Mensen mogen me teleurstellen zonder dat mijn waarde daardoor afneemt.'
Wat ik ondertussen zelf in mijn achterkeukentje oefen is... wanneer ik merk dat ik geraakt bent door iemand of iets, schrijf ik drie dingen op:
Wat gebeurde er feitelijk? Welke verwachting had ik? Was die verwachting gebaseerd op een afspraak, of op een hoop of een veronderstelling?
Alleen al dit onderscheid maakt vaak duidelijk waar de pijn precies vandaan komt.
Uiteindelijk gaat realistischer omgaan met verwachtingen niet over minder voelen of cynisch worden. Het gaat erom dat je anderen ziet zoals ze zijn, je behoeften serieus neemt, en je eigen levensvreugde niet volledig laat afhangen van gedrag waar je geen controle over hebt. Dat geeft vaak meer rust én meer ruimte voor echte verbinding.
Wat me, na reflectie over mijn eigen vraag opviel, was dat ik niet vroeg hoe kan ik minder verwachten van anderen, maar hoe kan ik voorkomen dat mijn levensvreugde erdoor geraakt wordt. Dat is een subtiel maar belangrijk verschil.
Het valt me nu meer en meer op dat empatische mensen die veel geven, zich betrokken voelen en diep verbinden, vaak ook sterke verwachtingen hebben. Niet omdat ze veeleisend zijn, maar omdat ze vanuit hun eigen manier van liefhebben denken: 'Als ik dit voor jou zou doen, dan zal jij dat waarschijnlijk ook voor mij doen.' Daar ontstaat vaak de pijn. Een gedachte die dan ondersteunend werkt voor mij, is:
'Ik mag waarderen wat iemand geeft, zonder te eisen dat het overeenkomt met wat ik zelf zou geven.' Dat betekent niet dat je genoegen neemt met alles. Sommige relaties blijken inderdaad minder wederkerig dan je had gehoopt. Maar dan kun je dat zien als informatie, in plaats van als een aantasting van je eigen waarde. Nog een perspectief dat, ervaar ik, soms bevrijdend werkt:
'Verwachtingen kijken naar de toekomst. Waardering kijkt naar het heden.'
Als je merkt dat je teleurgesteld raakt, kun je jezelf afvragen: Wat verwachtte ik?
en wat is er daadwerkelijk wèl aanwezig? Dat verandert niet altijd de situatie, maar het voorkomt dat je blind wordt voor wat er nog steeds goed is.
En tenslotte: levensvreugde groeit vaak wanneer je steeds meer beseft dat jouw innerlijke rust niet door anderen wordt uitgedeeld. Mensen kunnen eraan bijdragen, ze kunnen haar verrijken, maar ze zijn niet de bron ervan. Dat is geen afstandelijkheid. Het is een vorm van vrijheid.
Donderdag 25 juni 2026
Lieve lezer, ik wens mezelf en jou toe dat onze verwachtingen niet kleiner worden, maar wijzer: meer afgestemd op wie mensen werkelijk zijn en minder bepalend voor hoe wij onszelf en ons leven ervaren. Dat geeft vaak verrassend veel ruimte voor vreugde.
Ik ben dankbaar dat deze: FLITS VAN INZICHT misschien weer iets kan bijdragen aan een item dat kennelijk, op zijn beurt dan weer iets kan bijbrengen aan onze levensvreugde.
Opmerkingen