SPIEGELTJE, SPIEGELTJE AAN DE WAND, WIE IS…

Waarom jij en niet IK?

Onlangs vertelde een klant me dat als er een vriend van hem succes had, dat bij hem aanvoelde alsof er iets in hem stierf. Hij zei: ‘Het geeft me een schuld en schaamtegevoel, maar het is wèl wat ik voel op zo’n moment. Ik begrijp niet waar het vandaan komt, maar ik wil er eindelijk vanaf raken.' Hij bracht daarmee onder woorden wat iedere mens af en toe overvalt, maar niemand graag toegeeft, namelijk de meest zinloze, meest onbruikbare en giftigste van alle emoties: ‘afgunst.’

Let wel, het inzicht dat afgunst zinloos is, is absoluut niet nieuw. Mijn geliefde Stoïcijnen waarschuwden er al voor; de bijbel illustreert de verwoestende kracht van afgunst met tientallen verhalen, waarvan waarschijnlijk de meest gekende, de parabel van Kaïn en Abel is. Sneeuwwitje is een prototype van een eersteklas verhaal over afgunst.

Ook de in 1970 overleden, Nobelprijswinnaar Bertrand Russell, waarvan ik zoals jullie ondertussen wel weten, een grote fan ben, noemt afgunst als één van de belangrijkste oorzaken van een ongelukkig gevoel. Afgunst vermindert je levenstevredenheid veel sterker dan lichamelijke gebreken of financiële ondergang. De vaardigheid om afgunst te managen behoort daardoor tot één van de fundamentele talenten. Als je deze truc onder de knie krijgt, heb je al veel bereikt. Helaas gaat het om een ontwikkelings-programma dat je maar al te slim af kan zijn.

Het interessante aan afgunst is dat hoe meer we onszelf met anderen vergelijken, hoe hoger het gevaar van afgunst is. Jaloezie is eigenlijk een lichamelijke emotie waardoor je dit ook letterlijk kan voelen. Afgunst is eigenlijk de overtreffende trap van jaloezie. Het verschil met jaloezie is dat je bij afgunst het de ander niet gunt om in het bezit te zijn van datgene waar je jaloers op bent. Eigenlijk gaat het dus bij afgunst om ‘misgunnen.’

Er werd lange tijd gezegd en geschreven dat afgunst niet alleen menselijk was, maar dat het ook dierlijk zou zijn. Maar het patroon dat naar voren kwam na het herhalen van de gegevens van oudere onderzoeken met aapjes, met een nieuwe variabele, wijst erop dat de dieren geen jaloezie tonen. Oorspronkelijk waren ze tevreden toen ze elk een stuk komkommer kregen. Toen de ene plots een stuk komkommer kreeg en de andere een druif, verwachtte het andere dier ook een druif. Vervolgstudies brachten vergelijkbare frustratie bij de dieren teweeg, zelfs wanneer de druiven in een lege kooi werden geplaatst – zonder een andere aap om jaloers op te zijn. ‘We denken dat de afwijzingen een vorm van sociaal protest zijn’ stellen de  wetenschappers Schurr en Ritov. ‘Maar wat de dieren eigenlijk protesteren, is niet dat ze minder krijgen dan een ander, maar dat de mens hen niet zo goed behandelt als hij zou kunnen.’… Lijkt wel een beetje op een Elon Musk-antwoord, niet?

Wij daarentegen, benijden vooral degenen die wat betreft leeftijd, beroep, omgeving en levenswijze op ons lijken? Professionele tennissers vergelijken zichzelf met professionele tennisers. Top managers met topmanangers. Schrijvers met schrijvers. Omdat je jezelf  bijvoorbeeld niet vergelijkt met de paus, kan je ook niet jaloers op hem worden, laat staan afgunst voelen jegens hem. Idem dito voor een bewoner van een andere planeet, een majestueuze witte haai of een gigantische sequoia-boom. Geen van deze wezens, ofschoon ze prachtig zijn, is geschikt als object van afgunst. Daarmee hebben we de oplossing van van het afgunstprobleem al gevonden. Vergelijk jezelf met niemand en je zal een jaloezie of afgunstvrij leven genieten. Het beste pad is dus: ‘Ga alle vergelijking strikt uit de weg.’

Ok, beste lezer, je hebt gelijk: DAT is makkelijker gezegd dan gedaan, want soms word je er letterlijk mee opgezadeld. Bedrijven in de EU bijvoorbeeld zijn vanaf de zomer 2026 verplicht om volledig transparant te zijn over de lonen van hun werknemers. Op die manier wil Europa de loonkloof, die ook vandaag nog aanwezig is op veel werkvloeren, verkleinen.

Op een website kan je dan nakijken wat je collega die in dezelfde groep als jij werkt, gemiddeld verdient. Het is haast evident dat iedereen die minder dan dat gemiddelde verdient, terwijl hij of zij, het gevoel heeft het beste van zichzelf te geven, minder tevreden met zijn /haar werk zal zijn, dan voor de vergelijking. Maw, hier wordt door transparantie en vergelijking het werk-geluk geïmpacteerd.

Een vergelijkingsexperiment dat mega veel groter en dus  veel meer effect en impact heeft, is de werking van de sociale media. Dat Facebook bijvoorbeeld veel gebruikers frustreert en moe maakt is intussen bekend. Onderzoek naar ‘de oorzaak’ van de moeheid geeft het volgende resultaat: Reden nummer één is, je raadt het al: afgunst. Dat is begrijpelijk, want facebook is er praktisch voor gelijkgestemden om zich met elkaar te vergelijken. Het is met andere woorden een perfect broeinest voor afgunst. Mijn persoonlijk advies is: Als je het kan, loop dan met een grote boog om de social media heen. De massa idiote statistieken, aantal likes, volgers, vrienden, contacten… genereert een hyper-vergelijkbaarheid die ons ongelukkig maakt. En dat niet alleen. De geüploade foto’s geven helemaal niet het normale leven van je vrienden weer. Ze zijn zorgvuldig uitgekozen. Dat zorgt snel voor de gefakete indruk dat jouw vrienden het beter hebben dan jij.

Nog nooit hebben mensen zich zoveel met elkaar vegeleken als tegenwoordig. Door het internet is afgunst een moderne ziekte geworden. Je hoeft maar even te kijken hoe sterren op de rode loper paraderen… haast, tegen mekaar op.

Nadat je je hebt teruggetrokken uit de ‘social media’, kan je misschien proberen de vergelijkbaarheid in het echte leven ook aan banden te leggen, door aandacht te schenken aan de focus die jij legt. Stel, je benijdt je buurman omdat hij dankzij een erfenis een glanzende, zilverkleurige Porche 911 Turbo heeft kunnen kopen. ‘Mijn zilveren katje’, zoals je buurman zijn nieuwe vehikel liefdevol noemt, zie je vanuit het raam van je woonkamer, netjs geparkeerd staan. Elke keer als je buurman flink gas geeft, voel je een kleine steek in je hart. Hoe komt dat? Omdat je je focus verkeerd hebt gelegd. Als je het leven van je buurman met het jouwe vergelijkt, concentreer je je namelijk automatisch op de aspecten die verschillend zijn. Je vergelijkt zijn 911 met jouw VW Golf. Daardoor overschat je het belang van een auto op je levens-tevredenheid. Je denkt dan dus dat je buurman wezenlijk gelukkiger is dan jij. Terwijl een auto objectief gezien slechts een piepklein deel (als dat al zo is) bijdraagt aan je levens-tevredenheid. Als je je bewust bent van deze belemmerende focus, kan je de angel van jaloezie of afgunst er makkelijk uittrekken. Alle dingen waarop je jaloers bent, zijn veel minder belangrijk dan je denkt.

Als dat allemaal niet werkt en er toch nog afgunst in je oplaait, grijp dan

DE brandweerslann de afgunstbestrijding, het paardenmiddel bij uitstek en zoek gericht naar de slechtste en meest dramatische aspecten uit het leven van degene op wie je jaloers bent en stel je voor hoe die persoon onder deze tekortkomingen lijdt: zijn vrouw heeft hem verlaten, zijn kinderen willen hem niet meer zien en het gaat niet goed met zijn prostaat…’

In een mum van tijd zal het beter met je gaan. Toegegeven het is geen nobele oplossing, je zal er nooit de ‘Nobelprijs van de Vrede’ voor krijgen. Neem er dan ook alleen toevlucht toe in een acute SOS-noodtoestand.

Besluit: Er zal in je buurt, in je vriendenkring of op je werk altijd wel iemand zijn die het beter heeft dan jij. Aanvaardt het, zodat je jezelf kan dragen en in staat bent om je jaloersheid of afgunst uit je gevoelsrepertoire te schrappen.

Een van de mooie quotes die ik over afgunst las, was deze:

Liefde kijkt door een telescoop; afgunst, door een microscoop.

Josh Billings

---

Donderdag 18 juni 2026

Lieve lezer, misschien kan jij nu met stelligheid zeggen dat jij niets hebt met afgunst. En ik geloof je. Maar zeggen deze random bedenkingen je soms iets? ‘Hem gaat het altijd voor de wind. Die andere heeft altijd geluk, zoiets valt mij nooit in de schoot. Zij wordt alleen maar gekozen omdat ze kan flemen. Het was te verwachten: die promotie is voor hem, waarom niet voor mij?' Kortom: ‘Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen’ en honestly, dat zal zeker ik niet zijn. Zeker weten dat ieder van jullie dit kleine lijstje kan verlengen. Wat mij betreft is dat voor mezelf alvast een FLITS VAN INZICHT.

sjamaancoach.be

riet@sjamaancoach.be