GAAN WE DE EEUW VAN VREDE IN?

Politieke variatie op struisvogel-strategie

Ik denk van wel. Waarom? Omdat het, naar mijn gevoel, niet meer anders kan.

Lieve lezer, hoor ik je nu denken: ‘Waar haalt ze zoiets in haar hoofd?’

Wel… ten eerste gaan we een tijdperk van vrede in, omdat oorlog voeren op de oude manier niet meer werkt. Je kan een conflict of machts-hebberigheid niet langer oplossen door plaatselijke uitroeiing. Bepaalde landen hebben zich, helaas ten koste van veel mensenlevens, nog steeds niet gerealiseerd dat ‘overwinning door geweld’, van het menu is verdwenen. Misschien moeten ze het op de harde manier leren. Op een bepaald niveau heeft het eigenlijk nooit gewerkt, maar met de recente oorlogen wordt het zo duidelijk dat niemand van ons het nog kan negeren. Mijn perceptie is dus dat er een diepere reden is waarom oorlog niet meer werkt zoals vroeger. Duizenden jaren terug, was de volledige vernietiging van de vijand een haalbare mogelijkheid om vrijwel elk conflict op te lossen.

Maar pragmatische critici, van de natie die nu het meest de plak wil zwaaien, constateren  dat zij  sinds de Tweede Wereldoorlog geen enkele echt succesvolle oorlog meer hebben gevoerd. Alle landen waarin oorlog werd gevoerd, werden elk in een slechtere staat achtergelaten dan toen de oorlog begon. In geen van hen werden de verklaarde doelstellingen bereikt. Natuurlijk toegegeven, als je als parameters neemt: de echte doelen zoals het verrijken van defensie-aannemers, het leegroven van plaatselijk rijkdom, het zaaien van chaos en angst, of het rechtvaardigen van binnenlandse surveillance en controle, dan... zijn deze oorlogen bewonderenswaardig geslaagd. Desalniettemin hadden de agressor(s), naar mijn mening, op zijn minst graag de schijn van ‘overwinning’ willen bereiken.

Waarom waren zij niet in staat om dat te doen? Waarom kan bijvoorbeeld 's werelds machtigste natie niet echt een oorlog winnen tegen veel zwakkere tegenstanders? Als het alleen Vietnam was, of alleen Irak, zouden we het kunnen afdoen als een anomalie. Maar

elke oorlog? Er moet dus wel een diepere reden zijn waarom oorlog niet meer werkt zoals vroeger.

Zou het zomaar kunnen dat wederzijds verzekerde vernietiging niet langer afhankelijk is van kernwapens. Natuurlijk draagt de zwakkere partij de dupe van de slachtoffers en fysieke schade. Maar toch, kan het sterkere land niet echt winnen. We zien nu in soortgelijke landen dat soort invloed. Iran, om maar één voorbeeld te geven, heeft geen kernwapens, maar het zou genoeg energie-infrastructuur kunnen vernietigen om het industriële systeem van de wereld te verlammen. Energietekorten, bevroren toeleveringsketens, kelderende voedselproductie, financiële ineenstorting en burgerlijke onrust zouden snel volgen op een totaal-oorlog. Ten eerste is militaire technologie zoals raketten en drones gemakkelijker beschikbaar dan ooit. Ten tweede is de wereld zo nauw met elkaar verbonden, zo technisch en economisch onderling afhankelijk, dat schade aan een van de belangrijkste knooppunten door het hele systeem weerklinkt.

Maar wat gebeurt er dan als de eenvoudige oplossing van het vernietigen van je vijand niet langer beschikbaar is? Dan moet je natuurlijk een vorm van accommodatie vinden. Om dat te doen moet je de situatie, althans een klein beetje, vanuit hun perspectief begrijpen. Om dat te doen moet je erkennen dat ze in de eerste plaats een geldig perspectief hebben, dat ze niet zomaar een roedel schuimende orka’s zijn. Je moet hun menselijkheid erkennen, want om de vrede te blijven behouden creëren ze oorlog, toch? ‘ZE’, worden, in woord en daad dan plots ‘WE’, genoemd… WE voeren een oorlog tegen drugs, een oorlog tegen terreur, een oorlog tegen armoede, een oorlog tegen misdaad. WE pakken’ onze problemen aan. WE voeren "campagnes" tegen hen. WE mobiliseren onze troepen.

WE vechten tegen dakloosheid. WE vechten tegen tekorten. WE ‘MOETEN’ solidair zijn.

Maar, terreur is een emotie; drugs zijn een substantie en dakloosheid is een aandoening geworden. Waar is er mee te vechten? We moeten ‘een plaatsvervanger voor iets anders’,  invoegen waarmee we de strijd kunnen voeren, iemand om de schuld te geven.

Saddam Hussein! Drugsdealers! Zwarte rots! Noem maar op…

Oorlogsterminologie biedt een framing die mensen begrijpen, maar het leidt ons voor altijd op een dwaalspoor door gemakkelijke, oppervlakkige, valse oplossingen te bieden voor het probleem dat voor ons ligt. Het is ongetwijfeld een opluchting om een boosdoener voor iemands problemen te identificeren. Dan weet je wat je moet doen. Dan weet je wie je de schuld moet geven. Dan weet je wie je moet bombarderen.

Maar, het zal jou wijze lezer, ook niet ontgaan zijn dat het niet alleen militaire technologie en economische onderlinge afhankelijkheid is die oorlog overbodig maken. Ik wil zeggen dat het stijgende ‘bewustzijn’ van onze tijd onherbergzaam is voor oorlog, maar dat klopt niet helemaal. Bewustzijn loopt niet langs een lineaire as waarop sommige mensen zich meer bewust zijn dan anderen. De vraag is: ‘Waar ben je je van bewust?’ Dus als ik het hier heb over toenemend ‘bewustzijn’, bedoel ik het bewuste bewustzijn van het ‘inter-zijn’. Of laten we het, het ondertussen al gekende ‘Spiegelprincipe’ noemen - wat we met -de ander- doen, doen we met het -zelf-. Zie de wereld in termen van vijanden, en vijanden zullen, dat soort zien, lijken te vervullen. Het maakt weinig uit of die vijanden objectief gemeen zijn. Hoe dan ook, de heldennatie zal hen op die manier afschilderen. Het moet, om zijn identiteit te behouden. Oorlog is de logische uitbreiding van de gewoonte om problemen die zich daadwerkelijk binnen bevinden, naar buiten te brengen. Nu zijn problemen soms erg extern en kunnen ze met geweld worden opgelost, en alleen met geweld. Meestal weerspiegelt het externe probleem iets van binnen. Om daar naar te kijken is natuurlijk vrij ongemakkelijk, omdat het betekent dat je je kijk op jezelf moet veranderen. In het nationale geval wordt dat onderzoeken van hoe de acties van onze ‘tegenstanders’ onze eigen acties weerspiegelen.

Zolang we voor een ziekte alleen aan ziekteverwekkers de schuld geven, kijken we nooit naar het dieet of de levensstijl die het terrein creëert waarin ziekteverwekkers gedijen.

Als we die verdorven criminelen de schuld geven van criminaliteit, kijken we nooit naar de sociale en economische omstandigheden - waaraan we deelnemen - die criminaliteit voortbrengen. Als ik de schuld geef van de walgelijke blikken die ik krijg op onbeschofte mensen, zal ik nooit merken dat er hondenpoep op mijn broek plakt.

Oorlogsmentaliteit is slachtoffermentaliteit. Het verwerpt zelfverantwoordelijkheid en verplaatst het naar anderen. Het probleem is altijd de schuld van iemand anders. De held verslaat de ene schurk na de andere, externaliseert al het kwaad, en erkent nooit zijn eigen deelname aan het creëren van datgene waar hij tegen vecht. Maar padoxaal genoeg zijn heldenmentaliteit en slachtoffermentaliteit één en hetzelfde. Het resultaat daarvan zien we vandaag in de wereld. Karma veroorzaakt nieuw karma… De onderdrukten worden de onderdrukker, het slachtoffer wordt de misbruiker, de held wordt de schurk, de oplossing wordt het probleem, het is eindeloos fietsen totdat we een nieuw verhaal bewonen.

Het wordt misschien tijd dat ‘de agressors’ op zoek gaan naar een nieuw sjabloon om conflicten te begrijpen en op te lossen. Een nieuw sjabloon en nieuwe scenario’s, gebaseerd op deze tijd van onderlinge afhankelijkheid, inter-being en het Spiegelprincipe. Wat als de basis van diplomatievragen zouden klinken als:

‘Wat zijn de omstandigheden die jou hebben gemaakt tot wie je bent?’ ‘Hoe heb ik bijgedragen aan die omstandigheden?’ Wat kunnen we samen doen om ze te veranderen?’ Conflicten kunnen nog steeds ontstaan, maar we zullen niet langer vechten tegen cartoonversies van echte mensen en echte naties geschilderd in de tinten van onze eigen ongenezen geschiedenis. Door de aandacht te vestigen op de wonden en kwalen die we niet langer naar buiten buiten trekken, kunnen we eindelijk beginnen met het genezen ervan. Het tijdperk van vrede zal daarom ook een tijdperk van gezondheid en een tijdperk van welvaart zijn. Alles wat wegkwijnde terwijl we bezig waren onszelf te bestrijden, zal sterk worden. Dat geldt voor een individu, het geldt voor een gezin, dat geldt voor een natie en voor deze aarde.

---

Donderdag 2 april 2026

Met dank aan mijn inspirators die gaan voor een nieuwe kijk op een eeuwenoud probleem.

Volgende week een nieuwe parrabel. Dit keer in navolging van deze blog.

Waarom? Omdat verhalen soms meer kracht hebben dan alle woorden die ik nu gebruikt heb, te veel woorden misschien, waarvoor mijn oprechte excuses… maar het was wat ik voelde dat ik nu te delen had.