DE OORZAAK van LIJDEN
Ooit gaf ik een cursus ‘meditatie/contemplatie voor het dagelijkse leven’, in een ruimte van een Cultureel Centrum. Naast ons lokaal was een wat ruimer lokaal waar een deel van de leden van de plaatselijke lokale fanfare hun tweewekelijkse repetitie hielden. Vanwege verbouwingen aan het Centrum konden we tijdelijk niet over een andere ruimte beschikken voor de cursus. Na ons wekelijkse rondje: ‘Hoe hangt de vlag erbij?’ en een deeltje theorie, kreeg elke deelnemer, een specifieke vraag om te mediteren en te contempleren. Nadien, kwamen we samen en bespraken onze ervaringen en inzichten. Bij contemplatie richt je je aandacht diep en rustig op één specifiek onderwerp, gedachte of mysterie. Het combineert de innerlijke rust en focus van meditatie met de intellectuele diepgang van het nadenken.
Maar… je kon er vanop aan dat, op welk ogenblik we ook de stilte ingingen, er wel iemand zijn schuiftrombone, hoorn, trompet of tuba begon te stemmen in de ruimte naast ons.
Het was dan ook niet eens zo gek dat deelnemers na afloop kloegen: ‘Hoe kan ik nu mediteren of contempleren met al dat lawaai!’ Hoe vaak hebben jij en ik, al niet iets dergelijks meegemaakt of gedacht? Over het algemeen wordt aangenomen dat de geest alleen stil kan worden als de wereld om ons heen stil is. Onze ideale meditatie of contemplatiesessie is ergens ver weg van de drukte – een toevluchtsoord in een bos, een vredig kapelletje, of de rust van je eigen slaapkamer. Het is veel moeilijker voor de geest om tot rust te komen in een lawaaierige omgeving. Of toch niet?
Ik stelde voor dat de volgende keer dat de fanfare het grote geschut inzette, de mediterenden of contemplerenden bij zichzelf gingen onderzoeken -waarom- ze het zo storend vonden. Na de daaropvolgende meditatie meldde een vrouwelijke deelnemer dat het lawaai niet langer een probleem voor haar was. Het was er wel, maar het deed haar niets meer.
Ze realiseerde zich dat ze niet door het geluid zélf werd gestoord, maar door haar wens dat het geluid er -niet- was.
In een gesprek dat ik, nadien met de deelnemers had, werd gesproken over het feit dat lawaai een deel van het ‘lijden van het leven’ veroorzaakte. Nu moet ik, om eerlijk te zijn, wel toegeven dat die uitspraak zowat pal op één van mijn eigen rode knoppen drukt.
Ik heb namelijk per definitie, weerstand tegen de uitspraak: ‘HET LEVEN IS LIJDEN.’
Hoezeer ik me ook terug kan vinden in het boeddhisme, dààr gaat het schoentje voor mij telkens weer stevig knellen. Voor mij is het leven niet alleen maar ellende, in tegendeel:
In mijn perceptie dient het leven ‘geleefd’, geëerd en gevierd te worden. Wil dat zeggen dat er geen moeilijke momenten kunnen zijn, natuurlijk wel… maar ook die lessen dienen geleerd en geleefd te worden, zonder meer… het is gewoon eigen aan het leven:
‘The good, the bad and the ugly’, het is niet meteen ellende.
Het goede aan deze hele, misschien zelfs terechte klaag-situatie, was wel dat ik me voor het eerst eens serieus ging afvragen waarom Boeddha nu in Boeddhès-naam deze woordkeuze had gekozen… die meteen een soort van connectie maakt met schuld, schaamte en boete, net als de Jezus aan het kruis eigenlijk. Niet echt een motiverend signaal, toch? We staan ons leven lang in de schuld bij hem. Gelukkigerwijs raken we in deze tijd makkelijker dan ooit tevoren bij informatie en kunnen we ontdekken waar vandaan een aantal woorden komen. And guess what!
Het gaat eens te meer over de ware inhoud van het woord. Want wat blijkt? dat in de boeddhistische context het woord lijden in de toenmalige taal: Pali, ‘dukkha’ was. En dat woord had eigenlijk een veel bredere betekenis dan lijden, namelijk:
‘Het leven is -onbevredigend en veranderlijk.’
BAM!! daar heb ik opnieuw verbinding. Inderdaad, zelfs prettige dingen, kunnen onbevredigend werken omdat ze voorbijgaan, terwijl -wij willen- dat ze blijven. Of een ander voorbeeld: Je houdt enorm veel van iemand. Dat is iets moois. Maar juist omdat die persoon belangrijk voor je is, bestaat ook de mogelijkheid van gemis, verandering of verlies. Het boeddhistische inzicht is dan niet: ‘Heb dus maar niemand lief’, maar eerder:
'Leer liefde te ervaren zonder te eisen dat alles altijd hetzelfde blijft.’ In feite is het dàt wat de Boedhha zich al, jawel… 2500 jaar geleden, realiseerde. De tegenstelling van het woord ‘dukkha’ is ‘sukha’ wat betekent: ‘op zijn gemak’. Dukkha kan dus met andere woorden beter vertaald worden als ‘niet op zijn gemak’, ‘ontevredenheid’ of onbevredigdheid.
Als we lijden, meer algemeen, als ‘ontevredenheid’ beschouwen werpt dit een vriendelijker licht op het idee dat ‘het leven lijden is’. Ontevredenheid is een ervaring die jij en ik ongetwijfeld ook (her)kennen. En net zoals de Boeddha vrij wilde zijn van zijn, so called ‘lijden’, willen wij allemaal graag vrij zijn van onnodige ontevredenheid. Als naar gewoonte geeft de herkomst van deze woorden nog meer inzicht. ‘Sukha’, leert AI me, komt van
‘su’ (goed) en ‘kha’ en verwijst naar een asgat in een wagenwiel. In die tijd was het wiel een technologische zegen. Dus, ging op zoek naar: ‘wat is een asgat van een wagenwiel?’
Het moet met het oog op efficiëntie en comfort, van essentieel belang geweest zijn, dat het soepel rond zijn as liep. Dukkha komt van ‘du’ (slecht) en ‘kha’ (gat). Er is weerstand, het wiel loopt niet soepel, wat leidt tot wrijving en ongemak. Z0, genoeg technische info over de aardse kant van de zaak, maar…
Is ‘het niet ook zo met de geest?’ Wanneer we het verzet loslaten 'met de stroom meegaan’ en de dingen accepteren zoals ze zijn, voelen we ons dan niet op ons gemak? (sukha). Dit is onze natuurlijke gemoedstoestand, tevreden en ontspannen. Dukkha (ontevredenheid) ontstaat precies als we ons verzetten tegen onze ervaring, welke het ook weze. Onze natuurlijke ontspannen staat verandert dan in ontevredenheid die we… zelf hebben gecreëerd.
Besluit: Zoals Boeddha en veel andere leraren hebben uitgelegd, kunnen we terugkeren naar een staat van rust als we onze ‘gehechtheid’ aan hoe de dingen -zouden moeten-zijn- kunnen loslaten en onze ervaring aanvaarden zoals zij is. Zonder te wensen dat dingen anders waren. In het sjamanisme is één van de basisaanname:
‘Vertrek altijd van DAT WAT IS, niet van dat wat JIJ zou willen dat het was.’
Lieve lezer, hoor ik nu vanuit de verte een zwerm ontevreden vragen aangevlogen komen: ‘betekent dat dat ik onrechtvaardigheid en wreedheid moet accepteren?, moet ik het soms goedkeuren dat er alsmaar meer daklozen op straat slapen? Moet ik de incompetentie van onze politieke leiders dan goedkeuren?, moet ik de koppigheid van mijn man die altijd gelijk wil hebben klakkeloos aanvaarden?, moet ik het onhandelbaar gedrag van mijn puber zomaar voor normaal nemen? De zwerm komt mijn richting uit, dus moet mijn antwoord helder zijn:
‘NATUURLIJK NIET!’
Er zijn nu eenmaal tal van situaties die we moeten tolereren en zowel jij als ik, zal op zijn manier geroepen worden om te doen wat hij of zij kan om de wereld te verbeteren.
Maar in mijn huidige perceptie en in respect voor de boeddha en het leven dat wil geleefd worden, betekent -onze ervaring accepteren zoals die is- precies dat. Dat we onze ERVARING ACCEPTEREN zoals die OP DIT MOMENT is.
Met andere woorden: Accepteer het gewoon als je gefrustreerd, boos of verontwaardigd bent. Verzet je er niet tegen en wens niet dat het er niet was. HET IS WAT HET IS. Weerstand is zinloos.
En wat betekent dat nu concreet in dat achterkeukentje van mij?
Als ik vertrek van “aanvaard wat is, want weerstand tegen wat is heeft geen zin”, dan kan ik het verhaal logisch verder opbouwen als een beweging van
weerstand → aanvaarding → helderheid → keuze → handelen.
Sta me toe om dat nog even te verduidelijken:
Ik vertrek van van dat wat is.Dit is de situatie zoals die zich nu voordoet. Ik hoef het feit dat het zo is, niet eerst weg te krijgen voordat ik ermee kan omgaan.
Ik aanvaard dat het zo is.Dat betekent niet dat ik het goedkeur, prettig vind of ermee akkoord ga. Het betekent alleen: ik stop met vechten tegen het feit dat dit nu de werkelijkheid is. Ik maak onderscheid tussen wat is en wat IK ervan vind.“Dit is gebeurd” is iets anders dan “dit had niet mogen gebeuren”, “dit is verschrikkelijk” of “dit kan ik niet verdragen”. Die tweede laag kan immers alleen mijn frustratie versterken.
Dan kijk ik: wat blijft er over als ik de weerstand even loslaat?Misschien is er verdriet, teleurstelling, boosheid of angst. Die gevoelens hoeven niet meteen opgelost te worden. Ze mogen er zijn.
Daarna vraag ik: wat ligt binnen mijn invloed?Niet: hoe krijg ik de werkelijkheid zover dat ze anders wordt?Maar: gegeven dat dit de situatie is, wat wil ik nu doen?
En daar … ontstaat mijn handelingsruimte.Ik kan iets accepteren én tegelijkertijd een grens stellen.Ik kan accepteren dat iemand zich zo gedraagt én besluiten dat ik daar niet aan mee wil doen. Ik kan accepteren dat iets niet gelukt is én besluiten het opnieuw te proberen.Ik kan accepteren dat ik boos ben én toch kiezen hoe ik met die boosheid omga.
Aanvaarding is dus, wat mij betreft, niet het eindpunt. Ik zou het eerder het actieve vertrekpunt noemen voor mijn handelen, zonder eerst de werkelijkheid te hoeven ontkennen.
Weet je, weerstand tegen het feit dat iets al is gebeurd, verandert het verleden niet. Maar verzet tegen een ongewenste situatie kan wél zinvol zijn wanneer het gericht is op wat er vanaf nu kan veranderen en dat onderscheid vind ik eigenlijk de kern van het hele verhaal: geen energie verspillen aan het ongedaan maken van wat al is, maar die energie gebruiken voor wat nog mogelijk is.
Donderdag 8 oktober 2026
Lieve lezer, het is zo zalig dat ik deze FLITS VAN INZICHT met jou mag delen. Hoe vaak heb ik me al niet aan dingen gestoord omdat ik er iets van vond. En hoe vaak ben ik niet al blijven hangen, zeg maar plakken in de ergernis en de boosheid dat
‘dat wat was, anders had moeten zijn!’. Ik hoop dat ik met dit ruimere perspectief en het gefocuste achterkeukentje ook voor jou iets geopend heb… wat misschien… wel eens... uit te proberen valt?
Opmerkingen