ALLES IS MET ALLES VERBONDEN

Kan codependentie een intieme relatie beïnvloeden?

Vaak is het een crisis of zelfs een relatiebreuk die onze ogen opent voor onze codependente neigingen. Voor Nadia, een tweeënzestigjarige klant die me contacteerde omdat ze niet uit een diepe dip kon komen, kwam dat moment als een donderslag bij heldere hemel. Als fulltime pediatrische verpleegkundige was Nadia eraan gewend voor alles en iedereen te zorgen. Ze was er voor haar patiënten op cruciale momenten in hun leven. Haar dochter was na haar scheiding, samen met haar twee kindjes ingetrokken bij Nadia en haar man. Als het enigszins kon, lette Nadia op de kindjes terwijl haar dochter ging werken. In de negenentwintig jaar van haar huwelijk met Robin waren de werkzaamheden niet gelijk tussen hen verdeeld. Nadia haastte zich naar de supermarkt, hield het huis schoon en kookte, terwijl haar werkloze echtgenoot ’s avonds achterover zat in zijn leunstoel, het nieuws volgde en naar de sport keek. Zijn reeds jarenlang te hoge bloeddruk in combinatie met respiratoire insufficiëntie (tekortschietende ademhaling), was een permanent excuus om niets te doen. Soms als Nadia naar hem keek, terwijl ze door het huis raasde, dacht ze: 'die zit goed'. Maar meestal accepteerde ze de gang van zaken voornamelijk omdat vrouwen van haar generatie ermee opgegroeid waren. Ze werden verondersteld te veel voor anderen te doen en zelf weinig hulp te krijgen. Als Nadia en haar vriendinnen soms tegen elkaar zaten te jammeren over de heksentoer om hun echtgenoot in beweging te krijgen, konden ze zich geen van allen een andere situatie voorstellen. Wanneer Nadia de verhalen van haar vriendinnen aanhoorde dacht ze zelfs vaak bij zichzelf goddank is Robin toch anders.

Toen ik Nadia vroeg waar ze op hoopte, zei ze: ‘Het eerlijke antwoord? Dat ik me niet op elke seconde van mijn leven afgepeigerd voel.’ Ons gesprek over de situatie bracht nieuwe inzichten en meer lucht, en het duurde niet lang voor er bij Nadia een groeiende intolerantie over de status quo ontstond. Als ze na een intensieve nachtdienst de nog halfvolle kom yoghurt met muesli in de gootsteen aantrof begon haar bloed te koken. En als ze op de wc ontdekte dat de lege toiletrol niet was vervangen, had ze het helemaal

niet meer. Op een avond was ze al onderweg naar de voordeur om een nachtdienst te draaien toen Robin vroeg: ‘Schatje, kun je nog even een omeletje voor me maken voor je weggaat?’ Ze zuchtte. ‘Ik ben eigenlijk moe en heb een lange nacht voor de boeg. Kun je het zelf doen?’

Maar Robin ervoer Nadia’s vraag niet als het achtste wereldwonder. ‘O, zeker, ik maak zelf wel een omelet klaar.’

Als Nadia niet zo geërgerd was geweest, had ze vast moeten lachen om wat zich toen afspeelde. Robin die exact even lang in hun huis woonde als Nadia, begon keukenkastjes open te trekken en weer dicht te doen, op zoek naar een bakpan. ‘Hoe kan hij niet weten waar de bakpannen staan’, vroeg Nadia zich af. Terwijl ze toekeek, deed hij de ijskast open en zocht de laden af. ‘Gebruik je boter?’ vroeg hij. ‘Gebruik je ook olie?’. De ijskastdeur bleef zolang openstaan dat de alarmpiep afging. ‘Wat is dat?!’ vroeg hij gealarmeerd.

En wat voor kaas doe je bij de eieren? Cheddar of Emmentaler of is het gruyere?’

Mensenkinderen. Toen Nadia haar man zo hulpeloos in zijn eigen keuken zag manoeuvreren liep ze erheen, griste de boter uit zijn hand en zei: ‘laat maar. Ik doe het wel’.

En ze dacht: 'dit moet anders kunnen.’

Als we uiteindelijk serieus naar de patronen in onze relaties gaan kijken zien we dat het nooit alleen die ene omelet, die specifieke situatie waarin we toegaven of die bepaalde relatie is. Deze al veel te lang uitgestelde bezinning raakt ieder aspect van je omgangsstijl met anderen, waaronder je manier van grenzen stellen, de balans van geven en ontvangen, situaties waarin je onbewust wordt gedreven door een behoefte de mensen om je heen naar je hand te zetten.

Mensen met HoogFunctionerende Codependentie vallen samen met de relaties in hun leven. Gezonde relaties berusten op wederkerigheid. Er wordt in min of meer gelijke proportie gegeven en genomen. Maar als je volop codependent bent, geef je waarschijnlijk meer dan dat je ontvangt. De eerste stap om ingesleten relatie-dynamieken te veranderen is ze haarscherp te zien. Word ze bewust zonder er jezelf van langs te geven. Observeer objectief zonder oordelen en met compassie. Wees een waarnemer, geen instructeur. Geduld helpt enorm. Ik hoop dat ook jij door bewustwording van je relatie-dynamieken zal ontdekken dat het echt anders kan. Als je kritisch naar je relatie(s) gaat kijken, ontdek je misschien wel overeenkomsten. Bijvoorbeeld dat je je over-verantwoordelijk voelt om de relatie gaande te houden of dat je bij herhaling partners aantrekt die emotioneel niet beschikbaar zijn. De problemen kunnen zich per situatie anders uiten maar hoogstwaarschijnlijk zijn er parallellen, waaronder niet deugende grenzen, hyperonafhankelijkheid, weerstand om kwetsbaarheid te laten zien of toe te laten, een onbevredigende seksuele intimiteit, …

Toen Nadia, de echtgenote van de wereldvreemde keukenprins Robin, de onderliggende relatiedynamieken in kaart bracht, werd haar heel duidelijk dat ze over-functioneerde en dat Robin het tegendeel deed. Sedert een half jaar let ze nu bewust op haar energiepeil, dat niet van elastiek is. Ze leerde, in alle kwetsbaarheid, toe te geven dat haar vroegere slagkracht afnam. ‘Toen we trouwden was het alsof wij met z’n tweeën de hele wereld aankonden’, zei ze. ’Robin is niet altijd zo passief geweest. Hij ging vroeger altijd als eerste naar beneden en bracht me koffie op bed. Dat heeft hij nu… al een paar decennia niet gedaan.’

 Toen de tijd rijp was om deze vraag te stellen, vroeg ik, of ze ergens in hun relatie een verschuiving had waargenomen of kon aanwijzen. Ze wachtte een tijdje en antwoordde dan: ‘Hm… ik denk rond de tijd dat ons eerste kind geboren werd. Toen de baby een half jaar was, moest ik om financiële redenen meer diensten gaan draaien. Het is nogal een zwart gat, maar ik werkte op een soort van automatische piloot omdat ik dan makkelijker met alles kon omgaan.’ ‘Wat denk je dat er voor Robin veranderd is?’ vroeg ik.

Nadia dacht weer even na. ‘Ik herinner me dat hij rond die tijd behoeftiger werd. Omdat ik alles deed creëerde ik niet alleen een scheve verhouding voor mezelf, maar ook voor hem.’

Toen Nadia, Robins pogingen om te helpen en zich met haar te verbinden afwees, gaf hij het tenslotte op. In onze volgende sessie vertelde Nadia dat ze met Robin over deze periode had gesproken. ‘Van een dynamisch duo gleden we af naar een onewomanshow’.

Op het laatst gaf Robin toe dat hij aanvankelijk niet stond te springen om te helpen uit vrees voor Nadia’s kritiek, omdat zij altijd een betere of efficiëntere manier wist om de dingen te doen, maar dat hij ook had gehoopt dat zijn onverschilligheid haar aandacht zou trekken. Toen het minder ging met zijn gezondheid deed hij ook die moeite niet meer. Zo ontstond gaandeweg dit nieuwe normaal.

 Nadia raapte tenslotte al haar moed bij elkaar en zei tegen Robin: ‘Ik hou dit niet vol. Ik ben moe. We moeten een betere manier vinden.’ Robin was het met haar eens. Hoe eerlijker Robin en Nadia tegen elkaar werden, des te meer gingen ze begrijpen hoe de ander alles had ervaren. Robin had zich vanwege Nadia’s doelmatigheid in zijn mannelijke eer aangetast gevoeld omdat zij het leeuwendeel van het inkomen binnenbracht. Hij was neerslachtig en depressief geworden en daarna had zijn ziekte een excuus opgeleverd om te onder-functioneren. Dat hielp allemaal niet mee om een goed gevoel over zichzelf of het leven te hebben.

Langzaam maar zeker vonden ze concrete manieren om het evenwicht te herstellen.

Robin bood aan de verantwoordelijkheid voor alle boodschappen op zich te nemen. Als Nadia een druk werkrooster had, bracht Robin de kleinkinderen naar school en ging hij mee naar doktersafspraken. Zo groeiden ze elke dag, beetje bij beetje weer terug naar het dynamische duo dat ze ooit waren geweest.

---

 Donderdag 30 april 2026

Beste lezer, ik hoop dat het verhaal van Nadia, en Robin ons dichter bij de uitspraak kan brengen: ‘Alles is met alles verbonden’. Het leerde mij alvast om even te blijven stilstaan met de snelheid waarmee we ‘oordelen’ en 'veroordelen'. Het verhaal van Nadia en Robin liet mij net zien dat negeren, zwijgen of verzwijgen, geen optie is in een relatie en zeker niet in een intieme relatie. Mijn aanname is: ‘Zolang het boek niet geschreven is, is werken aan een relatie, als het van twee kanten kan komen, zeker nog een optie.

Volgende week wil ik het graag met jullie hebben over:

'Hoe je de luidsprekers in je hoofd kan uitschakelen.’

Sjamaancoach.be