WAARDEN… EN…TIJDEN VAN CHAOS.

Activeer jij je waarden in je dagelijkse leven?

De uitspraak: ’Waarden als eerlijkheid, verantwoordelijkheid opnemen, trouw, consequent zijn, geduld of tolerantie zijn niet gelinkt aan één generatie. Ze zijn des mensen...’ is een mooie, maar nogal boute uitspraak … alsof het bij de menselijke natuur zou horen.

Maar is dat zo?

Ik heb in mijn jonge leven ‘de keuze’ gemaakt, of… het werd me gewoon met de paplepel meegegeven, om deze waarden te verbinden aan mijn ZIJN, maar… ik moet toegeven dat ik vandaag regelmatig in conflict kom met mijn belangrijkste sjamanen-aanname: ‘

‘Je vertrekt altijd van dat wat is’... en dan wordt het moeilijk, want als ik vandaag naar de wereld kijk, dan zijn eerlijkheid, verantwoordelijkheid opnemen, trouw, consequent zijn, tolerantie en geduld..., loze woorden zonder inhoud geworden, of erger nog de huidige inhouden staan, als ik om me heen kijk, soms zelfs loodrecht tov. de basisbedoelingen van deze waarden. Hoe komt het dat wij ons zo makkelijk laten afleiden van onze waarden waarin we geloven, laat staan dat we er altijd aan denken om ze op de eerste plaats te zetten, in ons dagelijkse handelen?

Daarom vertelde ik jou, lieve lezer, dat ik, as usual, in de eerste plaats voor mezelf op zoek wil gaan naar wat mij en misschien jou zo makkelijk kan afleiden, misleiden, om kan leiden, of kan verleiden om toch niet te doen wat we ons, op een diep niveau, hebben voorgenomen? Zou het zomaar kunnen dat ons brein niet eens is ontworpen om voortdurend onze diepste waarden te volgen? Is het misschien niet in de eerste plaats ontworpen om te reageren op wat NÚ aandacht vraagt. En zou het daardoor kunnen zijn dat er een kloof is ontstaan tussen wat we belangrijk vinden en hoe we ons daadwerkelijk gedragen?

Als ik bijvoorbeeld naar mezelf kijk, dan merk ik toch dat bij mij ‘het directe’ het vaak wint van het belangrijke. Om een voorbeeld te geven: Ik ben ongetwijfeld een voorstander van

waarden als gezondheid, eerlijkheid of verbondenheid. Maar die leveren vaak pas op de lange termijn iets op. Ik kan, trouw aan mijn gezondheids-waarde, er bijvoorbeeld voor gaan om mijn gewicht meer onder controle te krijgen en meer te bewegen… maar ik val altijd weer stil nog voor ik mijn doel bereikt heb of ik begin na verloop van tijd toch maar weer te kiezen voor comfortfood, wat mijn gezondheid uiteraard niet meteen ten goede komt, maar wel mijn gemak of mijn uitstelgedrag. Mijn beloningssysteem reageert daar namelijk meteen en sterk op: ‘goesting gekregen, dik content.’

Ik kan zeker ook niet ontkennen dat mijn emoties soms wel de leiding kunnen nemen. 

Onder stress, vermoeidheid of angst schakelen jij en ik misschien wel sneller over op automatische gewoonten. Zelfs als onze waarde bijvoorbeeld ‘geduld’ is, kunnen we geïrriteerd reageren als we overprikkeld raken, toch?

Veel van ons gedrag verloopt ook automatisch. Een collega vertelde me dat haar partner oprecht geloofde dat ‘familie’ de belangrijkste waarde in haar leven was, maar dat zij toch al een paar jaar elke avond gedachtenloos bleef doorwerken omdat dat het een ingesleten patroon lijkt te zijn voor wie in het onderwijs staat en dan merk je toch dat ‘gewoontes’ ook krachtiger kunnen zijn dan je meest krachtige intentie die je waarde draagt.

Ik weet wel zeker, lieve lezer, dat ieder van jullie mijn startersrondje kan verlengen want ja,

onze telefoon, collega's, reclames en sociale verwachtingen zijn allemaal ontworpen of ontstaan om onze aandacht te trekken. Soms denk ik wel eens dat wie het hardst roept altijd wint en in het geval van waarden, lijkt het met dat de afleidingen luid roepen terwijl de waarden heel stil fluisteren. Ook de omgeving stuurt ons dus meer dan we denken. 

En dan heb ik bij mezelf ook nog eens een extra klepper van een afleiding ontdekt: Ik loop aan tegen waarden die met elkaar botsen. Dat klinkt misschien vreemd, maar een voorbeeld kan het duidelijker maken: Ik ben er absoluut van overtuigd dat ‘rust’ een waarde voor mij is die ik heel bewust moet onderhouden om in balans te kunnen blijven, maar aan de andere kant moet niemand mij -daarop- wijzen als ik absoluut mijn blog, een project of wat dan ook… tijdig wil kunnen opleveren. Dan kan ik wel eens snedig uitvallen… zeker niet conform mijn waardenpakket. Van consequent of congruent gedrag gesproken!

By the way, dat soort van conflict vindt ook zijn weg wanneer vrijheid zich versus zekerheid plaatst. Herkenbaar? Conclusie: Op een druk moment is het niet altijd duidelijk welke waarde ik wil volgen.

Ben ik dan hypocriet als het over so called ‘waarden’ gaat? Ik denk van niet, maar ik moet wel toegeven dat doordat ik geleidelijk kleine keuzes maak die op zichzelf logisch lijken, ik pas laat of achteraf merk dat de optelsom me verder weg heeft gebracht van wie ik wil zijn.

Dat is zeker een belangrijke waarden-les: ‘Blijf gefocust op het grotere plaatje.’

Het is misschien wel niet noodzakelijk dat je je waarden als vastliggende overtuigingen ziet, maar als iets dat je regelmatig bewust oefent. Een eenvoudige vraag aan het begin of einde van de dag kan al helpen:

"Welke keuze vandaag bracht me dichter bij de persoon die ik wil zijn?

En welke keuze bracht me juist verder weg?"

Je hoort mij hier niet zeggen dat het over 'perfectie' gaat, integendeel, het is mijn perceptie dat iedereen regelmatig afwijkt van zijn waarden. Het verschil zit meestal niet in hoe vaak dat gebeurt, maar in hoe snel je het opmerkt en weer bewust kiest voor wat voor jou belangrijk is. Juist dat vermogen om terug te keren naar je waarden, ervaar ik als een belangrijk onderdeel van persoonlijk groeien. 'Keer er steeds weer naar terug', zoals het labyrint ons leert. Wanneer je wil terugkeren naar je waarden, is het labyrint echt wel een mooie metafoor. Een labyrint verschilt daarin van een doolhof dat je er niet kan verdwalen. In een doolhof loop je soms tegen een doodlopende muur aan, maar in een labyrint kan dat niet. Wanneer je de weg naarbinnen gaat en gewoon blijft doorlopen, kom je vanzelf uit bij de kern. Van daaruit kan je weer naar buiten lopen. De gedachte is dat je in je leven steeds weer mag terugkeren naar de kern, naar je ‘eerste liefde’ en van daaruit kan je je wereld weer inkleuren.

Ons leven is geen op-en neergaande lijn van hoogte-en-dieptepunten, maar een steeds weer terugkerende beweging van-in en uitkeren. Wist je trouwens dat je het labyrint terug kan zien in diverse managementmodellen. Het is namelijk ook als bedrijf ‘essentieel’ om steeds weer terug te keren, via de ‘Back to Basic’-oefening, naar de ‘why’ om relevant te blijven en je te herverbinden met de basiswaarden van waaruit de oprichters ooit zijn vertrokken. Toch is het interessant om te zien hoe weinig tijd daar vaak voor genomen wordt. Natuurlijk kan het ‘why’ in de loop van de jaren veranderen, maar bedenk goed waar je vandaan komt. Want hoe je het ook draait of keert, je staat steeds op de schouders van wie er voor jou was.

‘Waardigheid’… iemands ‘waardigheid’ respecteren is misschien wel het mooiste dat je een ander kan schenken. Wanneer je dat steeds weer doet, gaat het op een andere manier stromen – ook binnen je werk. Pas wanneer je je waarden kan uitleven – op welke plek dan ook – voel je van binnenuit leven stromen en borrelen. Van hieruit kan in elke generatie ‘gezonde’ creatie ontstaan in respect voor AL DAT IS.

Kortom: je kan al het goede van de wereld doen, maar als je vergeet van waaruit je leeft en beweegt dan mis je het eten van de levensboom. Dat telt niet alleen voor je dagelijks leven, maar zeker ook voor je werk. De meeste mensen die ik in de praktijk aantref met een

burn-out of overspanningsklachten hebben geen flauw benul (meer) van wat hun oorspronkelijke waarde is, of wat hun waarden zijn. De ervaring heeft me geleerd dat als we daarmee aan de slag gaan, er vaak een ‘vergeten’ wereld her-ontdekt wordt.

Wanneer je aan de slag gaat met je waarden, ontdek je als het ware

‘de grond die je gegeven is.’

---

Donderdag 30 juli 2026

Beste lezer mijn excuses dat deze blog niet vorige donderdag is verschenen maar vandaag. Het was een pittige tijd bij ons in Pech de Bertrand EN het thema heeft ook echt zijn tijd gevraagd, maar het was zeker de moeite waard. Het voelde oorspronkelijk aan alsof ik schroom diende te ervaren omdat ik een ‘Heilig Huisje’ aanraakte, maar het is voor mij alvast een FLITS VAN INZICHT geworden dat waarden niet statisch zijn, maar wel zeer relevant, dat ze geen doolhof zijn maar eerder een labyrint. Dat we kunnen afgeleid worden en dat dat geen zonde is… dat het steeds weer gaat om een terugkerende beweging

van-in en uitkeren. En ten slotte wil ik graag  besluiten met de zachte, maar doortastende woorden van monnik Anlselm Grün:

‘Ons hart en de waarden daarin willen geen afleiding ze willen gekoesterd worden.’

sjamaancoach.be

riet@sjamaancoach.be