“MOETEN”, een mes dat aan twee kanten snijdt!

Door je te ont-doen van al je 'moeten', ont-moet je jezelf

Een tijdje geleden had ik een bedrijfsleider in de praktijk die me vertelde dat ze was uitgenodigd om op een belangrijk forum te gaan spreken. Ze had de uitnodiging aanvaard omdat het thema haar nauw aan het hart lag. De organisatoren hadden haar laten weten dat ze mogelijk wel wat tegenwerk zou kunnen krijgen, omdat haar bedrijfsmantra:

‘Ik ben er voor de organisatie, de organisatie is er niet voor mij’, mogelijk niet overeenkwam met wat de meerderheid van het aanwezige publiek erover dacht. De paraplu die ze trokken was: ‘Wij willen ook ruimte geven aan een andersdenkende stem, maar een gewaarschuwde vrouw is er twee, enz.’.

Enigszins verbaasd, merkte ik dat deze bangmakerij haar niet van haar stuk had gebracht. Alleen had de organisatie van het evenement, als kers op de taart, nu ook een ‘dresscode’ opgelegd. De boodschap was dat deze dresscode voor iedere spreker zowel mannelijk als vrouwelijk aan de orde was. Het maakte deel uit van een traditie en moest dus gerespecteerd worden enz… voor de heren een pak, een das en schoenen, voor de dames een mantelpakje en hakken. Indien de voorwaarde niet werd aanvaard, kon de aanwezigheid nog tot een bepaalde datum worden geannuleerd van beide zijden.

Ik stond paf! Eerlijk gezegd dacht ik dat die tijd al lang voorbij was, maar neen dus.

Haar vraag was: ‘Wat doe ik hiermee? Het kan ons bedrijf meer op de kaart zetten als ik wel ga, maar ik verloochen mezelf als ik daar zó ga staan… het reflecteert niet wie wij zijn of wie ik ben! Maar, kan ik deze kans laten voorbijgaan… of moet ik me aanpassen en gaan…?’ Het vormde voor deze jonge leidinggevende vrouw, die het inhoudelijk potentieel van de kans zag, een dilemma. Ze kon nog wel best om met mogelijke tegenkanting… maar om daar ook nog te gaan staan op een manier die totaal niet bij haar paste en alleen zou zorgen voor afleiding en ongemakkelijkheid, was net een brug te ver.

Nu geef ik zelf toe dat ik er me de laatste tijd meer en meer van bewust wordt, hoe wij het woord: ‘MOETEN’ met de paplepel hebben binnengekregen… en hoezeer

‘lepeltje voor papa en lepeltje voor mama…’ de grondslag heeft aangeleverd voor heel het daaropvolgend proces. Als kind moeten we leren braaf zijn en gehoorzamen, want anders worden we misschien niet graag gezien. Op school moeten we goed ons best doen en opletten, want anders zullen we later nooit een mooie carrière kunnen uitbouwen. Als stel moeten we goed ons best doen, om dat te bekomen wat haast ieder stel moet willen bekomen: een baksteen in de maag, kind(jes), twee auto’s in de garage, een tuintje EN de niet te verwaarlozen voorwaarde dat we ook ergens moeten ‘bij-horen’, ‘belonging’ is het hype-woord dat ons gelukkig zal maken. Maakt niet uit of het om een genootschap gaat, een politieke, religieuze, economische of andersdenkende groep, of een weet-ik-veel-groep zolang we maar ergens bij horen. Dat moet zo, dat hoort zo.

Je gaat me hier niet horen zeggen dat ik iets heb tegen ‘belonging’ integendeel, maar wel tegen ‘voorwaardelijke’ belonging. Misschien staan we wel achter het basis-gedachtengoed van onze groep, maar waarschijnlijk hebben we ons wel, moeten ‘aan-passen’, in mindere of meerder mate, aan een aantal regels, aannames en overtuigingen die ons minder afgaan, maar het punt is… we moeten-ons aanpassen… om er te mogen of kunnen ‘bijhoren’: ‘belonging’. Het hoort zo. Het gaat al jaren zo, omdat iedereen het zo doet, omdat het gewoon zo 'moet’ gaan.

Stel dat we het niet zo zouden doen, dan zouden we problemen kunnen krijgen.

We zouden kunnen verdacht of beticht worden van niet loyaal te zijn aan de medeburgers van onze groep die we gekozen hebben. Ongelofelijk trouwens hoeveel groepen er uit elkaar gevallen zijn tijdens de Covid-periode vanwege hoogoplopende polariteiten.

Ons 'aan-passen', geeft ons een illusie van leven ‘in harmonie met de maatschappij.’ We gedragen ons zoals het van ons wordt verwacht. En terwijl ik dit aan het schrijven ben, gonst de quote die ik toen met mijn klant deelde opnieuw constant door mijn hoofd. Ze is van een dame die ik hoog acht: Maya Angelou

“You only are free when you realize you belong no place — you belong every place — 

no place at all,”

Ze legt daarbij uit dat er geen sprake is van ‘belonging’, als de groep die je uitkiest je niet aanvaardt zoals je bent, precies zoals je NU bent, maar daarentegen wel voorwaarden naar voor schuift waar je je dient aan, aan-te-passen om er te mogen en kunnen bijhoren.

Ik vroeg mijn klant waarom ze zo vasthield aan haar overtuigingen en theorieën, haar oordelen, haar gevoelens en haar verhalen? Waarom ze zo vasthield aan haar zelfbeeld en aan datgene waarvan ze dacht dat het haar gelukkig zou maken?

Ze voelde waar ik naartoe wilde. Het was een tijdje stil tot ze zei :

*‘Om die vraag te beantwoorden moet ik me eerst afvragen: ‘Wat wil ik eigenlijk?’

Ik blokkeer omdat ik bang ben dat ik de verkeerde keuze zal maken, dat ik mijn bedrijf te kort ga doen vanwege mijn koppigheid om me te confirmeren en dan denk ik dus dat ik geen keuze heb en … het moet doen. In ieder geval zou de inhoud van het woord moeten zo wel overeenkomen met de echte inhoud ervan.'

Toen ik haar vroeg wat ze daarmee bedoelde, antwoordde ze:

*‘Ik ben bang en dat zou dan de reden zijn waarom ik het wel doe.

 Maar als ik eerlijk ben, vind ik dit gewoonweg vernederend, kortzichtig, waar moeien ze zich mee, met hun voze tradities, waar slaat dat nog op? Ik vind dat ze dat recht niet hebben. Het is een vorm van machtsmisbruik. Het gaat toch om de inhoud, niet om welke kleren ik draag, of wel?!'

Toen ik vroeg ‘Hoe zou je in dat geval handelen’, was haar antwoord:

*‘Ik zou me waarschijnlijk verzetten tegen de niet te bespreken, voor mij absurde eis die aan kleding wordt gesteld’  

Toen ik samenvattend zei: 'Het gaat hier dan niet meer om jouw doel, maar over datgene wat jij niet wil dat gekoppeld wordt aan het doel. Je zou je verzetten tegen een dergelijk bericht dat je als vernederend aanvoelt… je zou het pijnlijk vinden. Het zou je waardigheid raken...' *‘Precies! zei ze… dat is het!, het raakt mijn waardigheid!’

Tenslotte stelde ik een derde optie voor, (altijd beter dan een dilemma, nietwaar?)

Je zou natuurlijk ook een andere mindset kunnen inzetten en je de vraag stellen:

‘Waarom zou mijn kleding die ik draag, per slot van rekening, invloed moeten hebben op het uiten van mijn mening? Zou dat de ontevredenheid, of het verzet kunnen verminderen?

Hoewel ik merkte aan haar non-verbale reactie dat deze vraag even leek een oplossing te bieden voor haar blokkade, knikte ze uiteindelijk toch ‘neen’.

*‘’Neen’ zei ze, ik ben me te bewust van het  het ongemak onder de oppervlakte. Maar ik ben wel blij dat ik heb kunnen uitspreken wat er allemaal speelt onder die ogenschijnlijke onbelangrijke kleding-voorwaarde: ‘Wie ben ik en waarvoor sta ik, dat is het. Weet je wat:

Ik volg Maya Angelou. Ik ga in respectvolle kleding, die bij mij hoort, naar het forum.

Ik zorg dat ik op het laatste moment aankom, zodat ze niets meer kunnen veranderen in hun, strenge timing. Ofwel laten ze me spreken en nemen ze me voor de ‘andersdenkende’ die ik ben met alles erop en eraan, met ALLES EROP EN ERAAN… ofwel weigeren ze me en dan ben ik bereid om dat prijskaartje te dragen en het te delen met mijn werknemers.

Het is mij meer waard dat zij mijn voorbeeld willen volgen en dat ik hen daar ook de ruimte voor zal geven.’*

Ik dacht: Een misschien wel wat activistische oplossing, maar hoedanook wel al een oplossing waar de ziel achter kan staan.

Onlangs las ik een politiek essay van Václav Havel uit 1999, waarin hij stelt dat we een radicale vernieuwing nodig hebben van de oprechte houding van de mens tegenover, wat hij de ‘menselijk orde’ noemt. Een nieuwe ervaring van het bestaan; een vernieuwde verankering in het universum; een op een nieuwe manier aangegrepen

‘hogere verantwoordelijkheid’; een hervonden innerlijke verhouding tot de ander en tot de samenleving. Deze factoren, stelt hij, wijzen ons duidelijk de richting die wij moeten inslaan.

'Een reis van duizend mijl, begint met de eerste stap':

Wat als jij en ik met meer bewustzijn, zuiniger leren omgaan met het woord ‘MOETEN.’

In de eerste plaats kunnen we dat in onze eigen woordenschat van iedere dag naar onszelf, maar ook naar de ander doen. By the way, Václav Havel noemde zijn essay: 

‘De Macht der Machtelozen’. Klein, maar met veel meer impact dan we denken.

---

Donderdag 5 februari 2026

Met dank aan de bedrijfsleider wiens verhaal, veel dieper ging dan haar oorspronkelijke verwarring en boosheid. Mijn persoonlijke overtuiging is dat -alles- wat er in het labo van het leven gebeurt, ons de kans geeft om onszelf beter te leren kennen, tenminste… als we niet in de weg gaan staan.

Dank je wel om deze blog te lezen en hopelijk… tot de volgende blog.

sjamaancoach.be