EMPATHIE: ZEGEN OF VLOEK?
- Riet Lenaerts
- 4 dagen geleden
- 4 minuten om te lezen
De maanden juli en augustus, zijn voor ons in Frankrijk vaak drukke maanden. Mensen komen meestal bleekjes en onrustig aan in ‘Pech de Bertrand’ en gaan na een tijdje, rustiger, bewuster en met een bruin tintje weer huiswaarts. In de meeste gevallen zijn het fijne tot superfijne mensen die wij al kennen van in België en zij ons ook. Maar omdat ik helaas niet meteen zo’n flinke socializer ben, gaan gesprekken vaak meteen naar diepere lagen die makkelijk aanleunen bij de coachings-bubbel. De meeste bezoekers vinden dat best fijn. Ze hoeven even niet in de ratrace van het leven mee te draaien en ervaren dat als ‘kunnen ruimte maken’ om ‘wat aan jezelf te sleutelen’.
Maar op het ogenblik dat ik, niet als coach, mijn eigen innerlijke veilige plek verlaat en me laat meeslepen om aan andermans behoeften, drama’s en verlangens te voldoen, voel ik letterlijk aan mijn lichaam dat er iets niet klopt. Het kan, merk ik in deze, nog altijd moeite vragen om mijn draai te vinden in een wereld die niet afgestemd is op mensen die zes zintuigen hebben in een wereld die er maar vijf telt. Vrouwen en mannen, die deze zegeningen, deze gaven en deze gevoeligheid bij zichzelf (h)erkennen, weten dat het net die gevoeligheid is die ook voor ongemak zorgt.
Het is een gevoeligheid die ons niet alleen met gene zijde verbindt, maar ons ook heeft voorzien van een sterke intuïtie, natuurlijke helende krachten en het vermogen om makkelijk lief te hebben en anderen, zonder veel moeite op hun gemak te stellen. Daarbij komt nog dat empaten vaak zorgzaam zijn, plichtsgetrouw, attent en van nature goede luisteraars.
Misschien vind jij dat zulke mensen toch de gelukkigste van de wereld zouden moeten zijn, maar dat is niet zo. De reden daarvoor is dat deze eigenschappen best ook voor stevige valkuilen kunnen zorgen, tegelijkertijd met de mooie kanten en hoe die ons kunnen helpen om te omarmen wie we werkelijk zijn.
Maar laat me toe om deze nieuwe blog te starten met een verhaaltje dat zich aan me toonde en dat mij, als empate, weer even heeft wakkergeschud.
‘DE AAP DIE DE VIS WILDE REDDEN’ een verhaal over ‘helpzucht’ van Hein Stufkens.
De leraar had gezien dat één van zijn leerlingen voortdurend bezig was met te kijken hoe hij anderen kon helpen. Als er iemand verdrietig was ging hij direct erop af met een zakdoek om de tranen te drogen en als iemand alleen buiten op het terras zat, ging hij vragen of die ander zich eenzaam voelde en misschien behoefte had aan gezelschap.
Het begon iedereen te irriteren.Toen vertelde de leraar dit verhaal:
‘Er was eens een aap die uit het oerwoud bij een meer kwam, maar nog nooit een vis had gezien. Hij zag in het water een beest ‘naar lucht happen’ en dacht; dat dier moet ik redden, want het verdrinkt. Hij haalde de vis uit het water en legde de vis op een steen op de oever.
De vis ging natuurlijk dood. Maar de aap dacht: ik heb in ieder geval gedaan wat ik kon om dat dier te redden en het is tenminste nog waardig gestorven!
Conclusie: Laten we ons allemaal hoeden voor ‘helpzucht’.
Toegegeven het is een pittig verhaaltje en er uiteraard een beetje over… of toch niet?
Wat houdt het woord empathie dan eigenlijk in? Een interessante vraag toch?
Ik lees dat Empathie: het vermogen is om te voelen en te begrijpen wat een ander ervaart, dat Overmatige empathische betrokkenheid wil zeggen dat je jezelf verliest in de emoties of behoeften van anderen en dat Pleasen of conflict vermijden, handelen is vanuit de behoefte om anderen tevreden te houden, zelfs ten koste van jezelf. Maar ik heb ook begrepen dat die twee laatsten vaak ten onrechte empathie worden genoemd.
OK, OK, Maar waarom krijgt het echte woord empathie, in deze tijd, dan toch vrij vaak een negatieve bijklank? Zou het misschien zomaar kunnen dat ‘empathie zelf ‘als dusdanig niet negatief wordt beoordeeld, maar dat mensen het woord empathie -ervaren- vanuit hun verschillende denkkaders. In veel westerse samenlevingen worden daadkracht, autonomie en rationaliteit hoog aangeslagen. Iemand die veel rekening houdt met anderen kan dan ten onrechte worden gezien als minder zelfstandig of besluitvaardig. Een andere visie op het woord, lijkt me dat empathie soms wordt verward met emotionele kwetsbaarheid.Als iemand openlijk geraakt wordt door wat anderen meemaken, denken sommigen:
Die is te gevoelig." Terwijl geraakt worden, naar mijn gevoel, niet betekent dat je geen sterke keuzes kunt maken. En toegegeven, mensen die geen grenzen stellen, voortdurend voor anderen zorgen en uiteindelijk opgebrand raken, worden soms gezien als
‘té empathisch’. In werkelijkheid ontbreekt daar vaak niet minder kracht, maar juist een ongezonde dosis zelfzorg. En tenslotte merken we wel met ons allen, dat in omgevingen waar prestaties, status of concurrentie centraal staan, empathie wordt gezien als een zwakte. Alsof begrip tonen betekent dat je minder duidelijk of minder effectief bent.
Vreemd genoeg laat onderzoek naar goed leiderschap vaak het tegenovergestelde zien: mensen die empathisch én duidelijk zijn, bouwen meer vertrouwen op en nemen vaak betere beslissingen.
Hoe paradoxaal kan het zijn?
Sterke empathie vraagt dus juist om een stevige persoonlijkheid.
Als je werkelijk empathisch bent, kan je dus zeggen:
‘Ik begrijp waarom je boos bent, maar ik blijf wel bij mijn grens.’
Is dat niet veel moeilijker dan: ‘Het interesseert me niet’ (hard worden) of ‘Oké, dan doe ik het wel’ (jezelf wegcijferen). Misschien ligt hier wel de verwarring. Er is een mooi onderscheid tussen zachte kwaliteiten en zacht gedrag. Een zacht hart kan samengaan met een stevige ruggengraat. Vriendelijkheid kan samengaan met duidelijke grenzen en mededogen kan samengaan met verantwoordelijkheid.
De combinatie van een rechte rug (Innerlijke kracht), een zachte voorkant (compassievolle kwetsbaarheid) en een wild hart, (als symbool om trouw te blijven aan jezelf), is waarschijnlijk de meest volwassen vorm van empathie.
Misschien is empathie dus helmaal niet ‘soft’, maar juist moeilijk.
Het vraagt dat je tegelijk aanwezig bent bij de ander én trouw blijft aan jezelf. Dat evenwicht is veel complexer dan alleen hard of alleen meegaand zijn.
Donderdag 6 augustus 2026
Beste lezer, wat denk je ervan? De komende week eens, een bewuste try-out geven van
‘STRONG BACK, SOFT FRONT, WILD HEART’, in het levende labo van het leven?
Met andere woorden: ‘Onze gevoeligheid is jouw en mijn superkracht!’ als we er toe komen om onze rug te rechten, onze voorkant in zachtheid te laten zien en ons authentieke wilde hart behouden.
Ik hoor graag jullie ervaringen in de opmerkingen of op…
Opmerkingen