BEN JIJ EEN ‘SUPERHELPER’?
- Riet Lenaerts
- 23 apr
- 7 minuten om te lezen
Herken jij dit masker?
Beste lezer, vandaag wil ik het met jullie even hebben over één van die ‘moeilijke’ woorden die in onze huidige maatschappij gebruikt worden om ervoor te zorgen dat de inhoud ervan wat minder weerstand zou oproepen. Als je dit woord, of deze afkorting, (ook altijd een goed middel om een soort geheime taal te creëren die haast niemand meer begrijpt), uitspreekt, dan gaat het over iets wat jou tot een bijzonder iemand maakt, terwijl de realiteit is dat wij vrouwen en mannen van deze tijd, het haast niet willen geweten hebben.
Het effect daarvan is dat de inhoud van dit woord vaag en moeilijk doordringbaar wordt en we het er dan maar liever niet over hebben. 'Wat niet weet, niet deert.'
OK, genoeg geheimzinnigheid. Ik wil met jullie delen wat ik in mijn praktijk geleerd heb over: 'HFC', ‘HoogFunctionerende Codependentie’ of, in mensentaal:
'Hooggevoelig voor de verlangens van anderen’. Waarom zo een moeilijk woord?
Om twee niet onbelangrijke redenen: Of je kan een gouden medaille ontvangen omdat je een ‘superhelper’ bent, die hoog aangeslagen wordt in de maatschappij om je talenten van zijn: attent, zorgzaam, efficiënt, ruimhartig en onbaatzuchtig …OF… je kan gebuisd zijn omdat je niet in staat bent om te herkennen waar jouw verantwoordelijkheid ophoudt en die van de ander begint.
Stel je jezelf nu de vraag: ‘Heb ik dat ook? of ben je ondertussen al afgehaakt, of heb je je battle shoes al aangetrokken en heb je uit pure weerstand al een muurtje omhooggetrokken? Allemaal ok, maar laten we misschien voor je verder aan je muurtje bouwt even checken of je jezelf in de beschrijving die ik hieronder deel, al dan niet in mindere of meerder mate, herkent. Maar laat me eerst en vooral zeggen, dat het voor mezelf alvast, laat ons zeggen, verrassend… ontmantelend en onthullend vervelend was toen ik hier voor mezelf achter kwam, want wat is er nu in godsnaam mis met aardig zijn?!!
Je bent hypergevoelig voor de verlangens van anderen. Je geeft automatisch advies, neemt werk en zorgen uit handen en komt met oplossingen voordat de ander daar überhaupt om heeft gevraagd. Het gevolg: je staat altijd aan en bent doodmoe. Maar niemand merkt er iets van, want aan de buitenkant laat je niets zien. Alles ziet er ogenschijnlijk moeiteloos uit maar het kost je te veel energie. En nu komt het moeilijkst te verteren deel: Je bent een pleaser, je wilt de controle houden en hebt moeite met grenzen stellen. En daardoor zeg je vaak ‘ja’, terwijl het veel vaker ‘nee’ zou moeten zijn. In de kern gaat codependentie over niet kunnen omgaan met je kwetsbaarheid
OK zijn wij dan emotionele zwakke mensen? Fout. Codependentie heeft niets te maken met ‘zwak’ of ‘sterk’, maar alles met grenzen. Codependente individuen pik je er meteen uit? Fout.Veel mensen voldoen niet aan de traditionele definitie van codependentie en herkennen het zelfs niet bij zichzelf. Zo was het ook voor mezelf. En dat is precies de reden waarom het goed is om het er juist wel even over te hebben. Het moet toch ergens vandaan komen! Juist. Hoe vaak hebben we in onze kindertijd en/of jeugd niet gehoord dat we lief moesten zijn, vrolijk moesten kijken of beter onze mond konden houden als we niets leuks te zeggen hadden, dat anders de kans groot was dat men ons buiten de groep zou zetten en wie wil dat? Ik wil jouw goedkeuring, ik wil dat je me aardig vindt… zelfs al vind ik jou eigenlijk niet echt leuk… Het snijdt geen hout, maar het is wel wijdverbreid. We hebben In feite geleerd om onjuiste informatie te geven over wie we zijn en waar we staan. Vandaar dat we ‘ja’ zeggen terwijl we ‘neen’ willen zeggen. De trieste waarheid van die leerschool is, dat het niet alleen niet leuk is, maar ook misleidend. Met andere woorden, we zijn getraind op en beloond voor zelfverloochenend codependent gedrag.
Voel je nu toch wel echt wat verzet, want jij bent toch een intelligent, succesvol, betrouwbaar en getalenteerd iemand. Je hebt misschien wel een indrukwekkende carrière, je runt een huishouden, je zorgt voor de kinderen of je bejaarde ouders, je regelt alle buitenschoolse activiteiten, je coördineert alle agenda’s en je staat misschien ook nog je vrienden bij om hen door hun problemen te loodsen. Lang verhaal kort: hoe competenter je bent, des te meer codependentie niet op codependentie lijkt. Maar als je extreem uitreikt, overfunctioneert, grenzeloos geeft en buitensporig op anderen gericht bent – en veel en veel te veel doet – ondermijnen deze gedragspatronen je innerlijke rust en welzijn. Hoe we het ook willen noemen: het is een probleem. En omdat we zo drommels efficiënt zijn, doen we het voorkomen alsof ons overfunctioneren, te veel doen en eindeloos managen een fluitje van een cent is. En heeft niemand, zelfs jijzelf niet in de gaten dat je lijdt.
Wat ik merkte in de praktijk dat pas toen codependentie werd verhoffen tot ‘HoogFunctionele codependentie’, konden en durfden klanten een ingrijpende verschuiving maken, waardoor ze er mee aan de slag konden gaan.
Ondanks de mythevorming is het misschien toch een geruststelling om te lezen dat er geen specifieke ‘types’ bestaan die kwetsbaar zijn voor HoogFunctionele Codependentie. Ze zijn er in soorten en maten? Sommigen zijn geestig, anderen terughoudend, sommigen zijn serieus, sommigen zijn optimistisch, anderen zijn pragmatisch. Sommigen zijn extravert, en anderen zijn introvert. De gemene deler idie ze hebben, is hun codependent gedrag dat op verschillende manieren tot uitdrukking kan komen. Het is ook belangrijk te beseffen dat veel HFC’s eveneens hoogsensitieve personen zijn (HSP’s) zijn, of empaten zijn. Ze hebben een uiterst gevoelig zenuwstelstel, nemen subtiele stemmingswisselingen waar in de mensen om hen heen en kunnen zich in een omgeving met veel prikkels overweldigd voelen. Als je empaat bent, voel je van nature de emoties van anderen aan. Als je daarnaast hoogfunctionerend codependent bent, kun je een sterke drang voelen om te helpen, vóóral als anderen niet goed in hun vel zitten.
Codependente relaties berusten ten diepste op een grondlaag van ongezonde grenzen en disfunctionele relatiepatronen met een impliciete houding om controle te krijgen over de situatie van iemand anders. Dat laatste is misschien moeilijk te begrijpen en te accepteren.
Dat was het voor mij in elk geval wel. Ik heb, voor mijn eigen helingsproces hierin, na wat bezinkingstijd, wèl moeten toegeven dat ik niet bewust bezig was om wie of wat dan ook te controleren, maar ik werd me er wel bewust van dat ik actief mijn best deed om drama en conflict op voorhand te bezweren. Het heeft echt wel een tijd geduurd eer ik kon toegeven dat mijn drang om situaties en mensen te controleren voortkwam uit angst. Angst voor het ongekende. Een soort angst voor de vreselijke dingen die zouden kunnen gebeuren als ik niet optrad. Angst dat ik een situatie niet onder controle zou hebben. Angst dat anderen boos, ontdaan of ongelukkig zouden zijn. Tot dan was ik ervan overtuigd dat de wereld er mooier zou uitzien, als er meer liefdevolle, zorgzame mensen op de wereld zouden zijn die belang zouden hechten aan het geluk van hun dierbaren en hun medemens. Mijn eigen masker was zo doeltreffend dat ik mijn eigen overfunctionerende neigingen niet herkende.
Voor ik hier actief mee aan het werk ben gegaan, besefte ik meestal niet alles wat ik naar me toetrok, afwerkte, overnam, het gevolg was van een onbewust besluit met verstrekkende gevolgen: dat ik de meest basale relatie van allemaal, die met mezelf, verwaarloosde.
Logisch toch dat een overfunctionerende levensstijl een wrokkige onderstroom veroorzaakt die van tijd tot tijd aan de oppervlakte komt in geïrriteerde boze reacties als:
‘Waarom is iedereen toch ZO inefficiënt??’ Nu weet ik dat als je terecht komt in een periode dat je je chronisch geïrriteerd voelt, van streek of ronduit bitter bent, je jezelf eens moet afvragen of je niet TE VEEL DOET.
Wat ik geleerd heb is dat ik mijn hulp of aanpak, meestal als ‘gewoon aardig’ doen benoemde, maar de waarheid die ik, zoals gezegd, geleerd heb, is dat er een kantelpunt bestaat, waarna de drang om ons te mengen in andermans situatie meer over -onze- behoefte dan over die van hen gaat. En dat heeft zowel in mijn mens-zijn als in mijn
coach-zijn een belangrijk inzicht gegeven, namelijk dat langdurige verantwoordelijkheid nemen voor een situatie die in feite jouw zaak niet is, het zelfvertrouwen en het zelfrespect van die ander hoedanook zal uithollen of om het in een hele korte zin te zeggen: ‘Niemand van ons is God.’
Er is geen medicijn tegen codependentie, maar heling is wel mogelijk, want er is niets mis met je, of je wilt niet bewust controleren. Het betekent alleen dat je aangeleerd gedrag vertoont dat je wil afleren. Meer niet. Het is dan ook belangrijk om mild voor jezelf te zijn als je met deze diep verankerde dynamiek aan de slag wil.
Misschien is dit wel voldoende voor ons eerste contact met HoogFunctionerende Codependentie. Maar omdat ik telkens weer ervaar dat concrete verhalen makkelijker te bevatten zijn dan veel uitleg, wil ik jullie volgende week graag meenemen in het verhaal van één van mijn klanten die dit patroon, na ontkenning en weerstand toch is aangegaan. Wat het voor haar leven heeft betekend en hoe het haar relatie terug op de rails heeft gekregen. Want ja, alles is met alles verbonden, dus ook dit gedragspatroon beïnvloedt de ander en de ander beïnvloedt jou.
Dit thema boeit me al jaren, zowel voor mezelf als mens, als voor mezelf in mijn groei als coach. Om mezelf bij iedere coaching opnieuw te herinneren aan mijn herprogrammatie, staat op de cover van mijn werkmap: “I AM A lighthouse, rather than a lifeboat. I DO NOT RESCUE but instead help others to find THEIR WAY TO SHORE.’
Als je dus een concreet voorbeeld wil, lees dan volgende week het verhaal van Nadja, een tweeënzestig jarige pediatrische verpleegkundige die me contacteerde omdat ze niet uit een diepe dip kon komen. Met dank aan Nadja dat ik haar kwetsbaar verhaal met jullie mag delen. Oh ja, even nog dit, herken je jezelf absoluut niet in wat ik vandaag met je deelde?… Helemaal ok, verticaal klassement is natuurlijk ook een optie.
Opmerkingen